Düşünce düşmanı katiller, Cumhuriyet gazetesinin canına kıydıkları Uğur Mumcu, Onat Kutlar, Cavit Orhan Tütengil, Muammer Aksoy, Bahriye Üçok gibi seçkin yazarlarına, 21 Ekim 1999'da saat 09:40'da Ankara'da evinin önünde arabasına bomba koyarak Ahmet Taner Kışlalı'yı da kattılar.
Hem Hacettepe Üniversitesinde hem 1978-1982 yıllarındaki Kültür Bakanlığı döneminde Kışlalı'yla birlikte çalıştık. Düşüncesi gibi duyarlığı da arınık seçkin bir bilim insanı, erdemiyle ışık saçan bir aydındı.
1977'de siyasal durum düzelince CHP'den milletvekili seçilen Kışlalı, 1978'de Bülent Ecevit'in kurduğu 42. hükümette Kültür Bakanlığına getirildi. Kışlalı'ya kültür Bakanı olduğunu açıklayan Altan Öymen'in izlenimleri, onun, az insanda rastlanan kişilik portresidir:
"Kültür Bakanı olduğunu kendisine açıkladığımda yüzünde sevincin işaretlerini görmemiştim. Yalnızca gözlerinde önemli bir sorumluluk yüklendiğinin bilince varan ışıltının çıktığını gözlemiştim."


İki atama
Ecevit döneminde Ankara Gazi Eğitim Enstitüsünde öğretmendim. Sağ görüşlü hükümet başa geçince zamanın Milli Eğirim Bakanı beni önce Erzurum Eğitim Enstitüsüne sürdü. Birkaç gün sonra da ne olduysa onun imzasıyla Yenimahalle’ye yarım saatlik Şentepe Ortaokuluna atandığıma ilişkin bir yazı aldım.
Hangi düzeyde olursa olsun, öğretmenliğimde öğrenciye okuma alışkanlığı kazandırmak temel amacım olmuştur. İki yılımın geçtiği okuldan ayrıldığımda her öğrencinin kitaplığında yirmiye yakın kitap birikmişti.
Kışlalı göreve başladığının ertesi günü okula telefon edip beni Yayımlar Dairesi Başkanlığına getirmek istediğini bildirmiş, ertesi gün de bakanlıkta göreve başlamıştım.
Müsteşar da Atatürk’ü “kendine özgü bir yaşam ve kişiliği”yle devrim tarihinde anıtlaştıran Prof. Dr. Şerafettin Turan’dı.

Klasikler
Dönemin Milli Eğitim Bakanı Hasan-Âli Yücel klasiklerin basımına öncelik vererek kültür dünyamızın alanlarını daha da genişletmişti. Böylece kitaplıklar kısa sürede yüzlerce klasikle donanmış, buna bağlı olarak, en azından okul bağlamında okuma oranı da yükselmişti.
Aydınlanma devriminin ilk aşamasının kitapla aşılıp bilgi toplumu yaratılabileceği inancındaydı Yücel. 1950 yılında Demokrat Parti yönetime gelince Tercüme Bürosunu kapatıp klasiklerin basılmasına son vermişti. Kışlalı göreve başlayınca ilk toplantısında klasiklerin basılması kararı alınmıştı. “Tercüme” dergisi, “Çeviri”, “Milli Kültür” dergisi de “Ulusal Kültür” adını taşıyacaktı. Değişimler, değerlendirme yarkurulları oluşturularak bir ay içinde gerçekleştirildi.
Kışlalı birtakım ayrıntılarda ona yardımcı olalım diye, o zamanki adıyla Sovyetler Birliği ziyaretinde yanına müsteşarla beni de almıştı. Yurtdışına ilk çıkacaktım. Moskova, Leningrad, Bakü, Taşkent, Samerkand gibi kendine özgü ayrı önemleri olan bu kentleri görmek, bana ayrı bir kültür dünyasının kapılarını açmıştı.

Acılar dağı
Kışlalı dayanılmaz acılara uğradı. Nasıl kara bir yazgı olmalı ki, geçirdiği bir araba kazasında, hayata sevinci, özverili yapısıyla tutunan eşi Nilgün’ü yitirdi. Onun, yaşamı boyunca tek hücresi leke tutmamış canına kıyıldı.
Bu yazıyı kaleme alırken, dakikalarca Anna Ahmadova’nın şu dizeleri bir an olsun dilimden düşmedi:
“Tıpkı senin gibi ben de katlanıyorum karanlığı bitmeyen ayrılığa. / Neden ağlıyorsun? Ağlayacağına elini uzat bana,/ Söz ver yeniden geleceğine bir düşte./ Sen ve ben bir acılar dağıyız. Sen ve ben bir daha buluşamayacağız bu yeryüzünde./ Ah, yıldızlarla geceyarısı bana bir selam gönderebilsen.”

Ahmet Taner hocam;

Sen, inandığın değerlerle, verdiğin mücadeleyle, kitaplarınla, katkı sunduğun eserlerle ve Kemalizmin geleceğin öncülüğü olduğu gerçeğini ortaya koyan yaklaşımınla, bizlere önemli bir düşünsel miras bıraktın…

Demokrasiye, cumhuriyete, Atatürk ilke ve devrimlerine olan bağlılığınla, hala hafızalarımızdaysan bu, bıraktığın düşünsel mirasın ne derece büyük olduğunu gözler önüne seren en iyi örnektir.

İnandığın ve ömrün boyunca savunduğun değerler, Kemalist devrimci duruşun ve yaklaşımın mücadelemizde yaşıyor.

Ve ebediyen yaşayacak…

ODTÜ Kuzey Kıbrıs Kampüsü
Atatürkçü Düşünce Topluluğu

Bazı insanları birebir tanımasanız bile seversiniz. Ahmet Taner Kışlalı, Atatürk Havalanı’nda bizi Sovyetler Birliği’ne yolcu etmek için geldiği ana benim için böyle uzaktan sempati duyduğum bir kişiydi. Ama o gün hepimizin hayranlığını kazandı.

Kültür Bakanlığı görevlisi olarak Sovyetler Birliği’ne uzun bir turneye gidiyorduk. Şanar Yurdatapan programın organizasyonunu yapıyordu. Melike Demirağ, Ercan Turgut, Kerem Yılmazer, Banu Kırbağ, Kupa Kızları, Mustafa Budan, Gülseren Erdağ ve bendenizin Turgay Noyan Orkestrası…

Ahmet Taner Kışlalı o sırada Kültür Bakanımızdı ve hiç erinmeden kendi görevlendirdiği kişileri yani bizleri havaalanında yolcu ediyordu…

Bu bile nasıl bir tevazu içinde olduğunu gösteriyordu.

Hayatımızda unutulmaz bir sayfa açan bu uzun turneden döndükten sonra Kışlalı ile bilgi edinmeye çalıştım. O zamanlar şimdiki gibi öyle internete gir bak, her şey elinin altında değil. İlk öğrendiğim hemşehri olduğumuzdu. Övünmek gibi olmasın ben Gaziantepliyimdir…

Ardından bir başka ortak noktamız yani gazeteciliğe spor muhabiri olarak başladığı ortaya çıkmaz mı!

Ona olan hayranlığımı zirveye çıkartan da Atatürk sevdasıydı. Onunki kuru kuruya bir hayranlık değil, anlayarak, sindirerek, uygulayarak yolunda gidilen bir sevda…

“Kemalizm, geçmişin bekçiliği değil geleceğin öncülüğüdür” sözü bu özelliğini tam anlamıyla yansıtmıyor mu?

O uğursuz 21 Ekim günü de gazeteye her zaman olduğu gibi erkenden gitmiştim tıpkı Çetin Emeç suikastında olduğu gibi.

Yine dünyalar başıma yıkıldı, yine inşallah yanlış haberdir diye aramadığım insan kalmadı.

Ama bir kanser gibi çoğalarak sağlam hücrelerini yiyen habis zihniyet, memleketin bir pırlantasını da bizlerden, ülkemizin geleceğinden koparmıştı…

Gerçek olan bu…

Ama bir gerçek daha var. Bizler bu can bu bedende oldukça buna geçit vermeyeceğiz. Geleceğimizin öncüsü olmayı şiar edinmiş Kışlalı ve onun gibi kaybettiğimiz değerlerimiz rahat uyusunlar…

Turgay Noyan

Erken yaşlarda mesleğe adım atmış bir gazeteci, bir düşünür, bir politikacı, bir yazar… Prof. Dr. Ahmet Taner Kışlalı elbette hepsiydi; ancak benim için hepsinden önce 1980’li yılların ortasında Mülkiye’nin koridorlarında daima mütebessim çehresiyle gördüğüm “hoca”mızdı. Kültür Bakanlığı da yapmış, ancak hayatımıza kapanmamış bir yara gibi büyüyen siyasetçilerden olmamıştı. O kadar ki, milletvekilliği ve bakanlık yıllarının ardından; rengârenk bir resim gibi geçtiği hayata 1995 yılında veda eden eşi Nilgün Hanım’la birlikte oturdukları Ankara’daki son evlerine yerleşmeleri yıllar, yıllar sürmüştü. “Evvel zaman içinde”ki Kışlalı ailesinin hikâyesi için “Zira paraları yoktu, üretmedikleri hiçbir imkânı tüketmemişlerdi” desem, şu birkaç satır “kalbur saman içinde” bir masala dönüşür, biliyorum. Ama öyleydi işte.

“Dünyanızı küçük tutarsanız, insanlara iyi davranmak hiç de zor değil…”

Sımsıcak bir Akdeniz filmi olan Toskana’yı izlerken böyle bir not da almıştım. Sevgi, saygı, sadakat… Sadece kişiliğimizin özel coğrafyasında seyrettiğini varsaydığımız bu hisler, bir “ölçek”, bir “boyut” sorunudur aynı zamanda. Dört duvar arasında “iyi”, dört duvar arasında “saygı” gören bir baba, koca bir topluma büyük acılar yaşatabilir, bir ülkeyi dört duvar arasına hapsedebilir. Ailesinde şefkatli, mahallesinde kalender, ülkesinde çok zalim gördü bu topraklar.

Ahmet Taner Kışlalı gibi insanların serüveni bu nedenle de bir “masal” sayılmaz mı? Her boyutta sevgili, her boyuta saygın, her boyutta yürekli, üzerinde güneş batmayan bir masal…

Kişisel tarihimde Mülkiye koridorlarından sonraki Ahmet Taner Kışlalı, Cumhuriyet Gazetesi Ankara Bürosu’nda tanık olduğum “yazar”dır benim için. Kendisinden yaklaşık altı yıl önce katledilmiş Uğur Mumcu’su elinden alınmış Cumhuriyet’in güçlü yazarı. Yine mütebessim, ama gazeteye uğradığında “bir kahve içimi” bile ağırlamakta güçlük çektiğimiz… Kimseyi meşgul etmeme dikkatinde adeta utangaç, mütevazı bir büyük yazar. “Utanmak” ve “tevazu” mu; alın size evvel zaman içinde bir masal daha!

Ayrıntı hatıralarda silikleşir, artakalan görüntüler donuklaşır… Ancak Kışlalı’ların, Mumcu’ların sesi hiçbir zaman solmadı, hatıraları silikleşmedi.
Peki neden? Neden sesleri solmadı? Soru; kişisel güçlerinde, cesaretlerinde, dürüstlüklerinde, çıkarsızlıklarında, kısa ömürlerinde inşa ettikleri külliyatta… Ve elbette onların hayatlarını hedef alanların dünyasında bir kesinti olan Cumhuriyet’in sürekliliğin devrimi olmasında yanıtını buluyor.

“Kışlalı Hoca” deyip, önümüzü ilikleyerek iki noktayı üst üste koyduğumuzda, bir başka film notu geliyor aklıma…
Diyecek çok şey var da, yetecek laf yok!

Hemen evden fırladım. Minibüsler çalışmıyor, kısıtlı belediye otobüsleri ile insanlar bir yerlere yetişmeye çalışıyordu. Biraz yayan biraz otobüs derken sınava 15 dk. kala okula ulaştım. Ahmet Taner Kışlalı her zaman ki gibi tam saatinde sınıftaydı ancak 48 mevcuttur sadece 8 öğrenci okula ulaşabilmişti.

Kürsüye oturdu ve ” arkadaşlarınızı bekleyelim” dedi.

İlerleyen dakikalarda birer ikişer gelen olsa da saatler 12 yi gösterdiğinde halen ulaşamayan 14 arkadaşımız vardı. Bizde bir an önce sınıfın tamamlanmasını ve sınavın yapılmasını istiyorduk. Bir kez daha sınav stresi yaşamamak için.

Sonunda Ahmet hocam yerinden kalktı, “arkadaşlar bu olağanüstü bir durum. Gelemeyen arkadaşlarınızın hangi şartlarda olduklarını bilmiyoruz. Onların sınav hakkı yanmasın diye sınavı erteliyorum. Mevcut ne zaman tam olursa o gün yaparız sınavı, bu şartlarda buraya erişebilenlere ise teşekkür ediyorum” dedi ve cıktı.

“Ulaşan nasıl ulaşıyor, ben nasıl geldim” gibi kolaycılığa kaçmadan her bir ferdin hakkını sonuna kadar düşünen değerli hocam, her daim aklımızdasın, kalbimizdesin.

Yine bir sınavda sorduğu 50 puanlık bir soru sınıfı adeta dondurmuştu. Herkes bir birinden yardım almaya çalışıyordu ancak işe yarar bilgi kimsede yoktu.

Hemen önünde ardında ne olabilir diye irdeleyip sallama bir cevap yazmaya başladım. Benden bir ip ucu almaya çalışan arkadaşlarıma da boş sallıyorum dedim.

Sınav sonuçları geldiğinde 77 ile en yüksek notu almıştım. Bütün sınıf bana bilenmişti. “Bunda bir yanlışlık var, ben hoca ile konuşacağım” diyerek odasına gittim.

“Hocam ben sorunuza istediğiniz yanıtı vermedigimi biliyorum. Bu notu nasıl aldım?”

Hocam kağıdımı çıkardı, tekrar okudu ve bana dönüp,

“Her olayda üç durum söz konusudur. 1- Olayın sana nasıl gösterildiği, 2- Olayı senin nasıl gördüğün, 3- Gerçekte ne olduğu.
Sen olayın sana nasıl gösterildiğini atlayıp olayı nasıl gördüğünü anlatmışsın. Puanı burdan aldın ancak bu sana yetmemeli. Gerçekte ne olabileceğini kovalayacaksın” demişti.

O günden sonra her olayda bana gösterilen ve benim gördüğüm ile yetinmeyip gerçekte ne olduğunu bulmaya çalıştım.

Saygı ile anıyorum.

İnsanın insana saygısını anlatarak değil göstererek öğretirdi.

Anısına saygıyla